Bước vào giai đoạn cuối năm, thời tiết biến động cùng áp lực sản xuất, tiêu thụ gia tăng đòi hỏi các trang trại chủ động quản lý sức khỏe đàn vật nuôi, kiểm soát dịch bệnh và duy trì an toàn sinh học.
Quản lý sức khỏe đàn vật nuôi từ những yếu tố cơ bản
Những tháng cuối năm là giai đoạn nhiều cơ sở chăn nuôi tập trung chăm sóc đàn vật nuôi phục vụ nhu cầu thị trường. Cùng với yêu cầu duy trì năng suất, người chăn nuôi còn phải đối mặt với nguy cơ dịch bệnh, biến động thời tiết và những chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất.
Tại các tỉnh phía Bắc, thời tiết chuyển lạnh, chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm cùng độ ẩm cao có thể ảnh hưởng đến điều kiện nuôi dưỡng, đặc biệt đối với vật nuôi non và những đàn có sức đề kháng kém. Trong khi đó, tại các khu vực khác, mưa kéo dài, ngập úng cục bộ hoặc môi trường chuồng trại ẩm ướt cũng làm gia tăng yêu cầu vệ sinh, kiểm soát dịch bệnh.
Thực tế cho thấy, sức khỏe đàn vật nuôi không chỉ phụ thuộc vào việc sử dụng thuốc thú y khi xuất hiện bệnh mà còn chịu tác động trực tiếp từ điều kiện chuồng nuôi, chất lượng con giống, dinh dưỡng, nguồn nước và quy trình chăm sóc hằng ngày.
Theo Tổ chức Thú y thế giới (WOAH), tăng cường an toàn sinh học, cải thiện điều kiện chăn nuôi và thực hiện các chương trình tiêm phòng phù hợp là những giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế nhu cầu sử dụng thuốc kháng sinh và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Vì vậy, thay vì chỉ tập trung xử lý khi vật nuôi có biểu hiện bất thường, các trang trại cần chuyển trọng tâm sang quản lý sức khỏe chủ động, phát hiện sớm nguy cơ và phòng bệnh ngay từ đầu.
Kiểm soát môi trường chuồng nuôi, hạn chế nguy cơ phát sinh bệnh
Môi trường chuồng trại là một trong những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và khả năng sinh trưởng của đàn vật nuôi.
Đối với chăn nuôi lợn, việc duy trì nhiệt độ phù hợp theo từng giai đoạn phát triển, bảo đảm thông thoáng và kiểm soát độ ẩm có ý nghĩa quan trọng. Chuồng nuôi quá kín có thể làm tích tụ khí độc, hơi ẩm và bụi; ngược lại, gió lùa trực tiếp dễ gây bất lợi cho đàn lợn, đặc biệt là lợn con.
Trong chăn nuôi gia cầm, người nuôi cần chú ý chất lượng chất độn chuồng, mật độ nuôi và hệ thống thông gió. Nền chuồng ẩm ướt kéo dài có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến đường hô hấp, tiêu hóa và ảnh hưởng đến chất lượng môi trường sống của đàn gia cầm.
Với trâu, bò và các vật nuôi lớn, việc bố trí nơi nghỉ khô ráo, tránh gió lạnh, bảo đảm thức ăn và nước uống phù hợp cũng cần được quan tâm, nhất là trong những đợt thời tiết bất lợi.
Bên cạnh điều kiện chuồng nuôi, nguồn nước uống phải được kiểm tra thường xuyên. Hệ thống máng uống, đường ống dẫn nước và khu vực chứa thức ăn cần được vệ sinh, bảo dưỡng để hạn chế nguy cơ ô nhiễm.
Đặc biệt, người chăn nuôi cần thực hiện vệ sinh, tiêu độc khử trùng theo quy trình phù hợp, sử dụng hóa chất được phép lưu hành, đúng hướng dẫn của nhà sản xuất và bảo đảm an toàn cho người, vật nuôi.
An toàn sinh học phải trở thành công việc thường xuyên
Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như dịch tả lợn châu Phi, cúm gia cầm hay lở mồm long móng vẫn là những nguy cơ cần giám sát, an toàn sinh học tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ đàn vật nuôi.
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), an toàn sinh học không chỉ là hoạt động vệ sinh, khử trùng mà còn bao gồm hệ thống biện pháp quản lý nhằm hạn chế mầm bệnh xâm nhập, tồn tại và lây lan trong quá trình chăn nuôi.
Tại trang trại, các biện pháp này cần được thực hiện đồng bộ, từ kiểm soát nguồn con giống, quản lý người và phương tiện ra vào đến phân luồng khu vực sản xuất, xử lý chất thải và giám sát sức khỏe đàn vật nuôi.
Đối với đàn mới nhập, cần bố trí khu vực cách ly phù hợp, theo dõi tình trạng sức khỏe trước khi nhập đàn theo quy trình thú y. Người chăm sóc cũng cần hạn chế di chuyển giữa các khu vực có nguy cơ khác nhau, đồng thời sử dụng dụng cụ, trang phục bảo hộ riêng khi cần thiết.
Một yêu cầu quan trọng khác là kiểm soát hoạt động vận chuyển, thu mua và xuất bán vật nuôi. Những phương tiện, dụng cụ có tiếp xúc với nhiều cơ sở chăn nuôi cần được vệ sinh, khử trùng đúng quy trình trước khi đi vào khu vực sản xuất.
Việc thực hiện an toàn sinh học phải được duy trì liên tục, thay vì chỉ tăng cường khi khu vực xung quanh xuất hiện dịch bệnh.
Theo dõi đàn hằng ngày để phát hiện sớm bất thường
Phát hiện sớm những thay đổi về sức khỏe đàn vật nuôi giúp người chăn nuôi có thêm thời gian đánh giá nguyên nhân và triển khai biện pháp xử lý phù hợp.
Tại các cơ sở chăn nuôi, người quản lý cần xây dựng hệ thống theo dõi những chỉ tiêu cơ bản như lượng thức ăn tiêu thụ, lượng nước uống, mức độ vận động, biểu hiện hô hấp, tình trạng phân, tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ chết.
Những dấu hiệu như giảm ăn đột ngột, sốt, ho, khó thở, tiêu chảy hoặc chết bất thường cần được ghi nhận và đánh giá kịp thời.
Tuy nhiên, các biểu hiện lâm sàng có thể xuất hiện ở nhiều bệnh khác nhau. Vì vậy, không nên tự kết luận nguyên nhân hoặc sử dụng thuốc theo kinh nghiệm khi chưa có đủ cơ sở chuyên môn.
Khi phát hiện vật nuôi nghi mắc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, cơ sở chăn nuôi cần hạn chế di chuyển đàn, thực hiện biện pháp cách ly phù hợp và liên hệ cán bộ thú y để được hướng dẫn kiểm tra, lấy mẫu, chẩn đoán và xử lý theo quy định.
Việc ghi chép đầy đủ diễn biến sức khỏe, lịch sử tiêm phòng và quá trình sử dụng thuốc cũng giúp bác sĩ thú y có thêm thông tin phục vụ chẩn đoán, đồng thời hỗ trợ trang trại đánh giá hiệu quả quản lý qua từng lứa nuôi.
Phòng bệnh chủ động giúp kiểm soát chi phí sản xuất
Trong chăn nuôi, chi phí phòng bệnh cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư để duy trì sự ổn định của đàn vật nuôi.
Khi dịch bệnh xảy ra, thiệt hại không chỉ đến từ số lượng vật nuôi mắc bệnh hoặc chết mà còn có thể bao gồm chi phí điều trị, giảm tăng trọng, kéo dài thời gian nuôi, tăng hệ số chuyển đổi thức ăn và gián đoạn kế hoạch xuất bán.
Ngược lại, việc duy trì điều kiện nuôi dưỡng phù hợp, thực hiện tiêm phòng theo hướng dẫn của cơ quan thú y và kiểm soát tốt an toàn sinh học có thể góp phần giảm nguy cơ phát sinh những khoản chi phí không mong muốn.
Đối với thuốc thú y, cần tuân thủ nguyên tắc sử dụng đúng bệnh, đúng chỉ định, liều lượng và thời gian điều trị. Việc dùng kháng sinh không phù hợp không những làm tăng chi phí mà còn tiềm ẩn nguy cơ kháng thuốc, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và an toàn thực phẩm.
Đặc biệt, người chăn nuôi cần chú ý thời gian ngừng thuốc trước khi xuất bán vật nuôi hoặc sản phẩm động vật, bảo đảm tuân thủ quy định và hướng dẫn chuyên môn.
Các chương trình vaccine cũng cần được xây dựng căn cứ vào đối tượng vật nuôi, tình hình dịch tễ, đặc điểm trang trại và hướng dẫn của cơ quan thú y. Tiêm phòng không thay thế cho các biện pháp an toàn sinh học, mà cần được triển khai đồng bộ với quản lý sức khỏe đàn.
Hướng tới chăn nuôi an toàn, hiệu quả và bền vững
Trong điều kiện sản xuất ngày càng đòi hỏi cao về năng suất, chất lượng và an toàn dịch bệnh, quản lý sức khỏe đàn vật nuôi cần trở thành một phần thường xuyên trong hoạt động vận hành trang trại.
Từ việc kiểm soát môi trường chuồng nuôi, bảo đảm dinh dưỡng, thực hiện an toàn sinh học đến giám sát dịch bệnh và sử dụng thuốc thú y hợp lý, mỗi biện pháp đều góp phần giảm thiểu rủi ro trong quá trình sản xuất.
Đối với các trang trại quy mô lớn, việc chuẩn hóa quy trình và nâng cao năng lực của đội ngũ kỹ thuật là yêu cầu quan trọng. Trong khi đó, các hộ chăn nuôi nhỏ có thể bắt đầu từ những biện pháp thiết thực như kiểm soát người ra vào, vệ sinh dụng cụ, ghi chép tình trạng đàn và chủ động liên hệ cán bộ thú y khi phát hiện bất thường.
Chủ động phòng bệnh, thay vì chờ phát sinh dịch bệnh mới xử lý, không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe đàn vật nuôi mà còn góp phần duy trì hiệu quả kinh tế, nâng cao chất lượng sản phẩm và hướng tới phát triển chăn nuôi bền vững.